بحران خاموش آب در قروه؛ دشت‌های ممنوعه‌ای که هنوز نفس می‌کشند.
وضعیت دشت‌های ممنوعه قروه و دهگلان با وجود چاه‌های غیرمجاز، این‌روزها حال و روز خوشی ندارد.
دشت‌های قروه و دهگلان سال‌هاست در ادبیات کارشناسی آب کشور به عنوان «دشت‌های ممنوعه» شناخته می‌شوند؛ مناطقی که به دلیل برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی، سطح آب به شکل نگران‌کننده‌ای افت کرده و تعادل طبیعی منابع آب در آن‌ها به‌هم خورده است. این دشت‌ها که روزگاری از قطب‌های مهم کشاورزی در شرق کردستان محسوب می‌شدند، امروز با چالشی جدی به نام فرونشست، افت شدید آب‌های زیرزمینی و کاهش توان تولید مواجه‌اند.
در گذشته توسعه کشاورزی در این مناطق بدون تناسب با ظرفیت آبی انجام شد؛ گسترش کشت‌های پرمصرف، افزایش تعداد چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق و ضعف در مدیریت برداشت، به‌تدریج باعث شد سفره‌های زیرزمینی فرصت بازسازی خود را از دست بدهند. نتیجه این روند، تبدیل تدریجی این دشت‌ها به مناطق ممنوعه و بحرانی از نظر منابع آب بود؛ وضعیتی که امروز آثار آن در زندگی کشاورزان و پایداری تولید به‌وضوح دیده می‌شود.
در چنین شرایطی، جلسه شورای حفاظت از منابع آب شهرستان قروه با حضور مسئولان قضایی و اجرایی استان کردستان برگزار شد؛ نشستی که در آن مهم‌ترین محورهای بحران آب منطقه، از چاه‌های غیرمجاز تا پروژه انتقال آب سد قوچم و وضعیت معیشتی کشاورزان مورد بررسی قرار گرفت.
چاه‌های غیرمجاز؛ خط قرمز منابع زیرزمینی
در این جلسه، دادستان استان کردستان با تأکید بر ضرورت صیانت از منابع آب زیرزمینی، برخورد قانونی با چاه‌های غیرمجاز را یک اولویت جدی عنوان کرد. به گفته جباری، ادامه برداشت‌های غیرمجاز از سفره‌های زیرزمینی، نه‌تنها آینده کشاورزی منطقه را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای زیست‌پذیری دشت‌ها به همراه داشته باشد.
موضوع چاه‌های غیرمجاز در قروه و دهگلان، تنها یک مسئله حقوقی نیست؛ بلکه به یکی از عوامل اصلی تشدید بحران آب در این مناطق تبدیل شده است. برداشت‌های خارج از چارچوب، عملاً تعادل شکننده منابع زیرزمینی را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است.
پروژه انتقال آب سد قوچم؛ امید یا تأخیر؟
در بخش دیگری از این نشست، پروژه انتقال آب از سد قوچم به عنوان یکی از طرح‌های مهم تأمین آب منطقه مورد بررسی قرار گرفت. مرتضی جوانمردی، فرماندار قروه بر ضرورت تسریع در اجرای این پروژه تأکید کرد و آن را یکی از راهکارهای مهم برای مدیریت تنش آبی در منطقه دانست.
با این حال، تجربه پروژه‌های مشابه در کشور نشان می‌دهد که صرف تعریف طرح‌های انتقال آب، بدون مدیریت مصرف در مقصد، نمی‌تواند به‌تنهایی بحران را حل کند. در واقع، این پروژه‌ها زمانی اثرگذار خواهند بود که هم‌زمان با کنترل برداشت‌های زیرزمینی و اصلاح الگوی مصرف همراه شوند.
اولویت آب شرب یا توسعه کشاورزی؟
رسول شیخی‌زاده، نماینده مردم قروه و دهگلان در مجلس نیز در این جلسه با اشاره به وضعیت کم‌آبی منطقه تأکید کرد که تأمین نیازهای داخلی باید در اولویت قرار گیرد. این نگاه، در واقع به یکی از چالش‌های اصلی مدیریت آب در مناطق کشاورزی اشاره دارد؛ تعارض میان نیاز شرب، نیاز کشاورزی و ظرفیت محدود منابع.
در شرایطی که دشت‌ها در وضعیت بحرانی قرار دارند، ادامه الگوی فعلی کشت و مصرف، بدون بازنگری اساسی، می‌تواند فشار بیشتری بر منابع محدود وارد کند و بحران را تشدید نماید.
معیشت کشاورزان در سایه بحران آب و انرژی
در این جلسه همچنین مشکلات کشاورزان از جمله قطعی برق و افزایش قیمت نهاده‌های کشاورزی مطرح شد؛ موضوعاتی که نشان می‌دهد بحران آب در قروه تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه به‌طور مستقیم با معیشت و اقتصاد خانوارهای روستایی گره خورده است.
قطع برق چاه‌ها، افزایش هزینه تولید و کاهش بهره‌وری آب، همگی در کنار هم فشار مضاعفی بر کشاورزان وارد کرده‌اند و ادامه این روند می‌تواند به کاهش تولید و مهاجرت از روستاها منجر شود.